Assertiviteit - Grenzen stellen, Werkdruk, werkstress, spanningsklachten
Te veel verantwoordelijkheid nemen op je werk? Wat is van jou en wat niet?
8 minuten leestijd
Over een te hoog verantwoordelijkheidsgevoel en teveel aapjes op je schouder
Te veel verantwoordelijkheid nemen ziet er vaak zo uit.
Er blijft iets liggen en jij pakt het op.
Een collega komt ergens niet uit en jij denkt mee. Er dreigt iets mis te gaan en je regelt het. En als niemand zich ergens verantwoordelijk voor lijkt te voelen, denk jij uiteindelijk: laat maar, ik doe het wel.
Herkenbaar?
Verantwoordelijkheid nemen is een mooie kwaliteit. Organisaties kunnen niet zonder mensen die betrokken zijn, afspraken nakomen en zich verantwoordelijk voelen voor hun werk.
Maar je kunt er ook in doorschieten.
Dan neem je niet alleen verantwoordelijkheid voor wat van jou is, maar steeds vaker ook voor wat eigenlijk bij een ander hoort. En voor je het weet heb je behoorlijk veel veel aapjes op je schouder.
Hoeveel aapjes zitten er op jouw schouder?
De metafoor van de aapjes op je schouder gebruik ik al heel lang. Stel je voor dat iedereen zijn eigen aapjes heeft: taken, problemen en verantwoordelijkheden die bij hem of haar horen.
Soms worden aapjes bij je neergezet. Soms neem je ze zelf over. En soms heb je nauwelijks in de gaten dat je dat doet. En vervolgens gaat iedereen ervan uit dat die aapjes bij jouw takenpakket horen in plaats van dat je het extra doet. In plaats van dat mensen het waarderen dat jij het doet, vinden mensen het logisch.
De interessante vraag is daarom niet alleen hoeveel aapjes je draagt, maar vooral: Welke zijn eigenlijk van jou?
Wanneer neem je te veel verantwoordelijkheid?
Te veel verantwoordelijkheid nemen op je werk betekent niet alleen dat je te veel taken uitvoert. Het kan ook betekenen dat je je verantwoordelijk voelt voor zaken waar je maar weinig invloed op hebt.
Bijvoorbeeld voor het werk van een collega. Voor de sfeer tijdens een overleg. Voor een probleem dat iemand anders zelf zou kunnen oplossen. Of voor de reactie van een ander wanneer jij iets zegt wat diegene niet prettig vindt.
Misschien herken je dat je snel bijspringt als iemand ergens niet uitkomt. Dat je werk overneemt omdat het anders misschien niet goed of niet op tijd gebeurt. Over iets wat in een team speelt en jij bent altijd degene die dat bespreekbaar maakt terwijl anderen niets zeggen. Of dat je lang blijft nadenken over een probleem dat eigenlijk niet van jou is. Dat hoeft op zichzelf helemaal niet verkeerd te zijn.
Het wordt vooral interessant als je merkt dat voor jou verantwoordelijkheid nemen voor van alles en nog wat een routine wordt.
Verantwoordelijkheid nemen, voelen en hebben
In coaching hoor ik regelmatig: ‘Ik voel me er gewoon verantwoordelijk voor.’
Dan sta ik daar graag even bij stil. Want je verantwoordelijk voelen, verantwoordelijkheid hebben en verantwoordelijkheid nemen zijn voor mij niet automatisch hetzelfde. Je kunt je ergens heel verantwoordelijk voor voelen, zonder dat je die verantwoordelijkheid daadwerkelijk hebt.
Stel dat een collega een deadline dreigt te missen. Misschien voel jij onmiddellijk de neiging om te helpen of werk over te nemen. Maar van wie is die deadline eigenlijk?
Of er is spanning in je team en je merkt dat je probeert de sfeer weer goed te krijgen. Je voelt je er verantwoordelijk voor. Maar betekent dat ook dat jij degene bent die ervoor moet zorgen dat iedereen zich weer prettig voelt?
Andersom kun je ergens wel verantwoordelijkheid voor hebben, bijvoorbeeld omdat iets bij jouw functie of taak hoort. Vervolgens heb je nog steeds keuzes in hoe je die verantwoordelijkheid nemen wilt.
Als dit tijdens een coachgesprek naar voren komt, stel ik vaak drie vragen:
Alleen al het uit elkaar halen van die drie kan soms een ander beeld geven.
Waarom nemen we zo gemakkelijk een aapje over?
Omdat verantwoordelijkheid nemen natuurlijk ook iets oplevert. Je helpt iemand. Een probleem wordt opgelost. Je voorkomt gedoe. Je houdt overzicht. En waarschijnlijk wordt je betrokkenheid regelmatig gewaardeerd.
Misschien past het ook gewoon bij je. Je bent behulpzaam, zorgvuldig of iemand op wie anderen kunnen bouwen. Dat zijn kwaliteiten die je helemaal niet kwijt hoeft.
Het wordt lastiger als het bijna automatisch gaat en je er last van krijgt.
Je ziet een probleem en gaat gelijk in de oplossingsmodus. Iemand vraagt iets en je zegt direct ja. Een collega maakt een fout en voor je het weet ben jij degene die probeert het recht te trekken. Er moet iets besproken worden in het teamoverleg en jij bent automatisch de bemiddelaar of de woordvoerder.
Pas later denk je: waarom heb ik dit eigenlijk weer naar me toe getrokken? Want het kost je vaak ook wat.
Te veel verantwoordelijkheid nemen; wat kan het je kosten?
Te veel aapjes op je schouder dragen kan behoorlijk wat van je vragen. Je agenda raakt voller, je hoofd is vol, je voelt werkdruk, stress en er blijft minder tijd en energie over voor je eigen werk. Misschien merk je dat je moeilijker kunt loslaten, blijft nadenken over wat er nog moet gebeuren of geïrriteerd raakt omdat anderen minder lijken te doen. En als jij steeds problemen oplost of werk overneemt, krijgt de ander ook minder ruimte om zelf verantwoordelijkheid te nemen. Bovendien merken mensen niet wat je wel doet, maar merk vooral dat je eigen werk niet af is.
Wat begint vanuit betrokkenheid en behulpzaamheid kan zo uiteindelijk leiden tot werkdruk, frustratie en minder plezier in je werk.
Laat eens iets bij de ander
Als je gewend bent veel verantwoordelijkheid te nemen, is het advies ‘je moet het gewoon loslaten’ niet erg behulpzaam.
Ik zou het kleiner maken. Laat niet meteen alles los. Laat eens iets bij de ander.
Een collega vertelt bijvoorbeeld over een probleem. In plaats van onmiddellijk met oplossingen te komen, kun je vragen: ‘Wil je dat ik met je meedenk?’ Of: ‘Wat zou je kunnen doen?’
En als iemand je vraagt iets over te nemen, hoef je niet onmiddellijk ja of nee te zeggen. Je kunt eerst even nagaan: Is dit eigenlijk mijn verantwoordelijkheid? Wil ik dit oppakken? En wat gebeurt er als ik dat niet doe?
Soms besluit je daarna alsnog om te helpen. Prima. Het verschil is dat je er bewuster voor kiest.
Je bent niet verantwoordelijk voor iedere reactie van een ander
Ook in gesprekken kan het onderscheid tussen verantwoordelijkheid nemen, voelen en hebben helpen.
Stel dat iemand teleurgesteld of geïrriteerd reageert nadat jij een grens hebt aangegeven. Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor hoe je dat hebt gedaan. Was je duidelijk? Was je respectvol? Heb je de ander de ruimte gegeven om te reageren? Maar je bent daarmee niet automatisch verantwoordelijk voor wat de ander vervolgens voelt, vindt of doet.
Dat kan best lastig zijn.
Zeker als je gewend bent rekening te houden met anderen of graag wilt dat de relatie goed blijft.
Toch kun je betrokken blijven zonder iedere reactie van een ander als een nieuw aapje op je schouder te zetten.
Welke verantwoordelijkheid wil jij nemen?
Als te veel verantwoordelijkheid nemen een patroon is geworden, hoef je niet ineens te veranderen van: ‘Laat mij het maar doen.’ naar: ‘Zoek het zelf maar uit.’
Daartussen zit heel veel ruimte. Je kunt behulpzaam zijn zonder alles over te nemen. Betrokken zijn en grenzen stellen. Verantwoordelijkheid nemen en tegelijkertijd iets bij een ander laten.
In coaching onderzoeken we daarom niet alleen hoe je minder verantwoordelijkheid kunt nemen. Interessanter vind ik: waar wil je wel verantwoordelijkheid voor nemen en waarvoor niet?
We kijken samen naar je eigen aapjes.
Je hoeft tenslotte niet alles te dragen om betrokken, behulpzaam of verantwoordelijk te zijn. Soms zit verantwoordelijkheid juist in bewust kiezen wat je wel op je neemt en wat je bij een ander laat. Dat geeft niet alleen meer ruimte voor jezelf, maar vaak ook voor de ander.
Succes!
Contact
Wil je begeleiding om te werken aan een goede balans in verantwoordelijkheden? Dan nodig ik je van harte uit om contact met me op te nemen.
Denk je dat iemand anders baat heeft bij deze blog? Dan zou ik het fijn vinden als je de link doorstuurt.
